Türkiye ve bölgeden günlük haberler
Günün ilerleyen temaları ve seçilmiş haberler.
Hafter’e yakın doğu meclisinin 2019 muhtırasını onaylaması, Kahire ve Atina’nın “meclis onayı yok” itirazını boşa düşürüp Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki hukuki tezini güçlendiriyor; Trablus ile Bingazi’ye aynı anda uzanan Ankara, Libya’nın birleşme sürecinde belirleyici dış aktör konumuna yerleşirken Yunanistan’ın “gerekli tedbirler” çıkışı yeni bir diplomatik gerilim turuna işaret ediyor.
Fon krizi, SPK ve bağımsız denetim otoritesinin yönetimine ve Hazine kadrosuna uzanan bir yeniden yapılanmaya dönüştü; Ankara olağan tasfiyeyi kapatıp haksız kazancı geri almaya yönelirken ara ödemenin hukuki zemini Genel Kurul’da, holding ve halka açık şirket katmanında yaptırım ve likidite baskısı sürüyor, perşembe günkü faiz kararı haftanın ikinci sınavı.
ABD Savunma Bakanı’nın duyurulmamış İsrail ziyareti seçim öncesinde İran’a operasyonların yeniden başlayabileceğine işaret ederken Tahran boğaz üzerindeki baskıyı artırıp arabuluculara sert şartlarını yineliyor, fiyatlar beş ayın zirvesine tırmanıyor; Husi saldırıları Riyad’ın yatırım vitrinini erteletirken Ankara, Mekke savunma anlaşmasını Meclis’e taşıyıp Körfez ve Pakistan’la savunma sanayii masasını genişletiyor.
Bakü’nün Türkiye’de yaşayan kişiler hakkında gıyabi tutuklama kararı çıkarması, başörtüsü tartışmasıyla başlayan gerilimi iki ülke arasında adli işbirliği sınavına taşıyor; parlamenter düzlemde Türk devletlerinin Bişkek’teki genel kurulu ve ay sonundaki TDT zirvesi, kurumsal hattın krizden ne ölçüde korunabildiğini gösterecek.
Rus enerjisine tanınan esneklik piyasayı rahatlatırken Trump’ın Kiev’den müzakereyi devretmesini istemesi ve Witkoff’un Oslo’dan Moskova’ya uzanan turu, savaşın sonunun Washington–Moskova hattında yazılmak istendiğini gösteriyor; ticari gemilere saldırılar NATO’yu Karadeniz’e ek unsur göndermeye iterken Brüksel’in seyrüsefer anlaşması için Ankara’yı ortak araması, koridor ve arz güvenliği hesabı yapan Türkiye’nin masadaki yerini öne çıkarıyor.
Bingazi’de toplanan meclis, muhtırayı reddeden ve Türkiye ile siyasi bağların kesilmesini öngören 2020 kararlarını da iptal etti; Dışişleri kararı memnuniyetle karşıladı. Atina tarafı anlaşmanın deniz hukukunu ihlal ettiğini, egemenlik haklarını korumak için gerekli tedbirleri alacağını söylüyor.
Görüşmede doğu ve batıdaki yönetimlerle askeri güçlerin tek otorite altında birleşmesi ve toprak bütünlüğü ele alındı. Kalın, muhtıranın onayı için Dibeybe’ye, yeni Temsilciler Meclisi Başkanı Salihin Abdunnebi’ye ve Libya Ulusal Ordusu Genel Komutan Yardımcısı Saddam Hafter’e teşekkür etti.
Dün istifasını sunduğu açıklanan Sütcü’nün görevine Cumhurbaşkanı kararıyla son verildi; Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu Başkanı İbrahim Ömer Gönül de gerekçe belirtilmeden görevden alındı. Strateji ve Bütçe Başkan Yardımcısı Taşkın, Hazine ve Maliye Bakan Yardımcılığına getirildi.
Plan ve Bütçe Komisyonu’nda 14 Ekim’de kabul edilen teklifin Genel Kurul görüşmeleri muhalefetin de talebiyle öne çekildi; yatırımcılara fon başına en fazla 1 milyon lira ara ödeme yapılacak, tutar nihai tasfiyeden mahsup edilecek. Piyasa bozucu eylemi SPK’ca tespit edilenlere ödeme yapılmayacak.
Bakan, 131 fonun 66’sının olağan tasfiyeyle kapandığını, yedi şirketten dördünün sürecinin hafta sonuna kadar bitebileceğini söyledi. Gönüllü iade olmazsa Adalet Bakanlığı devreye girecek; kanun çıkarsa küçük yatırımcı önceliğiyle 390 bin hesaba ödeme yapılacak; bankacılığın doğrudan riski 1,3 milyar lira.
Kurul, imtiyazlı payların tamamını devralıp yönetim kontrolünü ele geçiren Tera Yatırım Holding ve ilişkili kuruluşların oy haklarının 16 Eylül itibarıyla donduğunu, payların teklif tamamlanana kadar borsada işlem göremeyeceğini açıkladı; zarar gören ortaklar Tera’ya karşı yargıya başvurabilecek.
Şirket, ana ortağına yönelik tedbir kararının ardından banka ve aracı kurumlarda finansmanın daraldığını, kısa vadeli likidite baskısı oluştuğunu açıkladı. Haziran sonu itibarıyla 9,2 milyar lira özkaynağı ve 3,6 milyar lira banka kredisi bulunuyor; mühlet 19 Ekim’den geçerli.
Yurt içi ve yurt dışı şirketler üzerinden yüksek miktarda paranın aklandığı iddiasıyla gözaltına alınan 17 kişiden ikisine adli kontrol verildi. Tutuklananlar arasında Yeni Parti milletvekili Mustafa Sarıgül’ün oğlu da var; vekile ilişkin iddialar Ankara’ya gönderildi. Ağırel fon yayınları nedeniyle ev hapsindeydi.
Görüşme, seçime sekiz gün kala ve İran’a geniş çaplı operasyonların yeniden başlatılmasının konuşulduğu bir dönemde ABD yakıt ikmal ve savaş uçaklarının konuşlu olduğu üste yapıldı. Netanyahu, Trump’la telefon görüşmesinde İran için “bitirmemiz gereken bir iş var” dedi.
Erdoğan, Şahbaz Şerif ve Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın 7 Ağustos’ta Mekke’de imzaladığı anlaşma ortak caydırıcılık ve savunmayı hedefliyor. Teklif Dışişleri Komisyonu’na gidecek; muhalefet, Meclis onayı olmadan sahada uygulandığını savunarak reddedilmesini istiyor, CHP’nin geçen hafta verdiği genel görüşme önergesi reddedilmişti.
Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler bugün öğleden sonra Katar’a hareket ediyor; Türkiye, Katar, Pakistan ve Endonezya arasında savunma sanayii alanında işbirliğine ilişkin mutabakat metninin yarın imzalanması bekleniyor. Pakistan, bugün Meclis’e sunulan Mekke savunma anlaşmasında da Türkiye’nin tarafı.
Sözcü Muhibbi tüm internet ve ticari verinin bu kablolara bağlı olduğunu, yeni hedeflerin açıklanıp yeni silahların tanıtılacağını söyledi. Pezeşkiyan ise Lavrov’la görüşmesinde bölge ülkeleriyle temel anlaşmazlıkları olmadığını, ABD üslerinin bölgeye güvenlik sağlamadığını savundu.
Devrim Muhafızları boğaz semasında ABD’ye ait bir MQ-9’u düşürdüğünü, bunun 54’üncü olduğunu açıkladı. Brent, mayıstan bu yana en yüksek seviye olan 111 dolar yakınını gördü; TTF’de gaz 89,74 avroya çıktı, AB depoları yüzde 74,6 dolu.
ABD ile İran arasında Katar’la birlikte arabuluculuk yürüten Pakistan’ın komutanı, Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Rızai ile de görüştü; Rızai, zenginleştirilmiş nükleer maddenin hiçbir koşulda ülke dışına çıkarılmayacağını söyledi. İran ordusu boğazın güney koridorunda yanan bir tanker tespit ettiğini açıkladı.
26–29 Ekim’de yapılacak onuncu FII’nin yeni tarihi açıklanacak. Husiler Riyad havalimanı dahil askeri, enerji ve sivil altyapıyı vurdu; bugün başkente atılan balistik füze havada imha edildi. Katar, egemenliğini savunan Suudi Arabistan’ın yanında olduğunu açıkladı.
Suçlamalar arasında anayasal düzeni zorla değiştirmeye aleni çağrı ve dini aşırıcılık var; 25 Eylül–18 Ekim arasındaki sosyal medya paylaşımları ile İstanbul Başkonsolosluğu ve Ankara Büyükelçiliği önündeki protestolardaki konuşmalar delil sayıldı. Uluslararası adli yardımlaşma mekanizmaları işletiliyor.
Yapay zekâ temalı Genel Kurul’da Kurtulmuş, çok kutuplu yeni düzende Türk dünyasının Orta Asya’dan Avrupa’ya alternatif bir cazibe merkezi olmaya aday olduğunu söyledi. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Caparov parlamento başkanlarını kabul etti; KKTC Meclis Başkanı Öztürkler de toplantıda.
Rusya’nın anlaşmaya daha istekli olduğunu savunan Trump, dizel anlaşmasını eleştiren Zelenskiy için “ne konuştuğunu bilmiyor” dedi. Putin’in İran’a dokunmamasını olumlu bulduğunu, kasımdaki Çin ziyaretinde Putin ve Şi ile üçlü görüşmeye açık olduğunu söyledi.
Norveç, E4 ülkeleri, AB ve NATO temsilcilerinin de katıldığı görüşmelerde Rusya ile yeniden başlatılacak müzakerelere temel olacak kapsamlı öneri çalışılacak, Witkoff’un ardından Moskova’ya geçmesi bekleniyor. Peskov Kiev’den sorumluluk üstlenecek “meşru” bir muhatap istediklerini söyledi; Rudenko, ABD–Çin–Rusya üçlü toplantısının şimdilik görüşülmediğini belirtti.
AB Yüksek Temsilcisi, Ukrayna’nın önerip Rusya’nın reddettiği anlaşma için gıda ithalatçısı ülkelerle birlikte baskı kurduklarını söyledi. Rusya’nın gıdayı kasıtlı olarak silaha çevirdiğini, Moldova, Romanya ve Polonya sınır geçişlerini hedef alarak alternatif tahıl güzergahlarını tehlikeye attığını savundu.
Kuzey Atlantik Konseyi Karadeniz güvenliği için toplandı; İttifak İHA’lara karşı koyma kabiliyeti dahil doğu kanadındaki duruşunu güçlendiriyor. 13 Ekim’de Bulgaristan açıklarında bir gemi batmış, son olarak Romanya açıklarında iki ticari gemi İHA saldırısına uğramış, yedi denizci kaybolmuştu.
Ticaret Bakanlığı; TİM, OİB, OSD ve TAYSAD yönetimleriyle taslaktaki son durumu ve AB kurumları ile üye ülkeler nezdindeki temasları değerlendirdi. Fransa ile Almanya’nın teşvikleri AB, İngiltere ve Avrupa Ekonomik Alanı üretimiyle sınırlamada uzlaştığı bildirilmişti.
BM’nin “yapıcı” bulduğu görüşmede güven yaratıcı önlemler, yöntem ve özlü konular ele alındı; liderler çevre ve kültürel eserlerin değişimini ilerletmekte uzlaştı. Holguin’le ayrı ikili temasların ardından üçlü toplantı yapılacak, iki lider gelecek hafta yeniden görüşecek.